Zeytin Çeşitleri

Zeytin Bütün Ağaçların İlkidir 🌿 Olea Prima Omnium Arborum Est…                   

En eski ağaç olarak bilinen zeytin ağacı, Akdeniz Kültürü’nün önemli bir parçası olarak binlerce yıl öncesinden günümüze kadar barış ve dostluğun sembolü, güzellik, lezzet ve sağlık kaynağı olarak hayatlarımıza anlam katmaktadır.

Önce halk arasında delice diye bilinen yabani zeytin vardı. Bilimsel adıyla “olea europea”nın aşıyla ehlileştirilip kültür bitkisi “olea sativa”ya dönüşümünün beş bin yılı aşan bir geçmişi var. Anavatanı Ege’ye uzak sayılmaz, ilk nesilleri Anadolu’nun güneyinde görüldü; Fenikeliler ve Sami kabileleri aracılığıyla yaşamın merkezine yerleştiği Ege kıyılarına ve adalarına, uygarlıklar arası alışverişin ilk metalarından biri olarak deniz yoluyla tüm Akdeniz havzasına yayıldı. Hem meyvesi hem yağıyla Suriye ve Filistin topraklarında yapılan üretim Mısır, Yunan ve Roma kentlerine satılır oldu. Öyküsü hiç hız kesmeden binlerce yıl sürdü. Ebla’da bulunan kil tabletler, Kilikya’dan çıkan üretim bulguları, Tunç Çağı’ndan kalma katmanların arasından süzülüp geçmişi aydınlatan çekirdekler, yağ presleri, kaplar ve vazo süslemeleri hep aynı hakikati işaret etti: Milat öncesi 2600’den başlayarak bin yıllık süreç boyunca önce Mısır, Kıbrıs ve Girit, ardından Kuzey Afrika’nın Akdeniz kıyıları zeytinle tanıştı ve bir daha da hiç ondan mahrum kalmadı.

Kültürel Zenginliğimiz Zeytin

Zeytin bizim gerçek hazinemiz..

Ülkemizde Ege, Marmara, Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinde, kuzeyde Artvin’den güneyde Hatay’a kadar uzanan kıyı boyunca ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Mardin’e kadar olan illerde zeytincilik yapılmakta ve yaklaşık olarak 90 çeşit zeytinimiz bulunmaktadır.

Ege Bölgesi; Balıkesir (Ayvalık, Gömeç, Burhaniye, Edremit ve Havran ilçeleri), Çanakkale (Merkez, Ayvacık, Bayramiç ve Ezine ilçeleri), Manisa, İzmir, Aydın, Muğla, Denizli illerinde zeytincilik yapılmaktadır.

Bölgenin baskın çeşitleri; Ayvalık (Balıkesir), Memecik (Muğla), Domat (Manisa-Akhisar), Erkence (İzmir), Uslu (Manisa-Akhisar), Çakır, Çilli, Gemlik

Bölgenin diğer çeşitleri; Ak zeytin, Aşı yeli, Dilmit, Girit Zeytini, Eşek zeytini, Hurma, İzmir sofralık,Kiraz, Memeli, Çekişte, Kara yaprak, Taş Arası, Tavşan Yüreği, Yağ Zeytini, Yerli Yağlık, Sarı Yaprak, Yamalak Sarısı, İmroz, Turgutlu Gülümbe

Marmara Bölgesi; Bursa, Bilecik, Sakarya, Kocaeli, İstanbul, Yalova, Tekirdağ, Eskişehir, Balıkesir (Erdek, Bandırma), Çanakkale (Gökçeada, Bozcaada, Biga, Eceabat, Gelibolu, Lapseki) illerinde zeytincilik yapılmaktadır. 

Bölgenin baskın çeşidi : Gemlik

Bölgenin diğer çeşitleri : Edincik Su, Beyaz Yağlık, Çelebi (İznik), Çizmelik (Tekirdağ), Erdek Yağlık, Eşek Zeytini (Tekirdağ), Karamürsel Su, Samanlı, Şam ve Siyah Salamuralık

Akdeniz Bölgesi; Antalya, Isparta, İçel, Adana, Osmaniye, Hatay, Kahramanmaraş ve Karaman illerinde zeytincilik yapılmaktadır. Ülkemizin güneyinde yer alan bu bölgede Toros Dağları ile Akdeniz arasındaki dar şerit halindeki alanlarda zeytin tesis alanları yer almaktadır. 

Bölgenin çeşitleri : Büyük Topak Ulak, Çelebi (Silifke), Küçük Topak Ulak, Elmacık, Halhalı (Hatay), Karamani, Sarı Habeşi, Sarı Ulak, Saurani, Sayfi

Güneydoğu Anadolu; Gaziantep, Kilis, Adıyaman, Şanlıurfa, Mardin illerinde zeytincilik yapılmaktadır. Zeytin çeşitliliği bakımından en zengin bölgemizdir.

Bölgenin en yaygın çeşitleri : Kilis Yağlık, Nizip Yağlık, Halhalı (Derik), Eğriburun (Nizip) ve Kan Çelebi

Bölgenin diğer çeşitleri : Belutti, Hursuki, İri Yuvarlak, Eğriburun (Tatayn), Halhalı Çelebi, Hamza Çelebi, Hırhalı Çelebi, Kalembezi, Mavi, Melkabazı, Tesbih Çelebi, Yağ Çelebi, Yağlık Çelebi, Yağlık Sarı Zeytin, Yuvarlak Çelebi, Yuvarlak Halhalı, Yün Çelebi, Maraş No.7, Zoncuk

Karadeniz Bölgesi Zeytin Çeşitleri; Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Ordu, Samsun, Trabzon ve Artvin illerinde kuzey rüzgarlarından korunaklı alanlarda zeytincilik yapılmaktadır.

Bölge çeşitleri : Butko, Görvele, Marantelli, Patos, Samsun, Kırmızı Tuzlamalık, Satı, Otur, Samsun Salamuralık, Samsun Yağlık, Samsun Tuzlamalık, Trabzon Yağlık

Ülkemizin diğer yörelerinde olduğu gibi bizler de Ayvalık'ta geçmişten günümüze zeytinin geleneksel kültürünü yaşatmaktayız. 

Bizim bahçelerimizin %90 ı yerel çeşidimiz olan Ayvalık zeytininden oluşur. Bu çeşitte meyvenin olgunlaşması erken dönemdedir. Yağlık olarak değerlendirilir. Yağı altın serisi renginde, hoş meyve kokulu nefis aromalı olup, kimyasal ve duyusal özellikleri itibarı ile birinci sırada yer alır. Ayvalık çeşidi zeytinlerimizden elde ettiğimiz zeytinyağı, olgunlaşmamış yeşil ve tamamen olgun siyah zeytin dışında enginar, çağla badem, çimen, zeytin yaprağı, yeşil domates, çiçek gibi kokuları bünyesinde barındırır.  Ayrıca meyve renginin pembeye dönüştüğü dönemde hasat edilerek çizme zeytin tipinde veya siyah sofralık zeytin olarak da değerlendirilmektedir.

2016 yılında Ayvalık'ta düzenlenen Slow Olive çalıştayı kapsamında, ülkemizin zeytin biyoçeşitliliği gözler önüne serilmiş, Cunda Adası pazar yerinde açılan sergide farklı bölgelere ait 50 farklı zeytin türünü bir arada görme ve tatma şansına erişmiştim. Ve tadımın da ötesinde bu zeytin çeşitlerinden hangisi yağlık hangisi sofralık olarak değerlendiriliyor, bölgelere göre zeytin hangi yöntemlerle işleniyor gibi sorularımıza da karşılık bulmuştuk. 

Bizim alışık olduğumuz Edremit kırma, Edremit çizik, Domat çizik, Ayvalık sele, Gemlik yuvarlama zeytini tatları dışında Artvin'in Butko cinsi kavrulmuş zeytinini favori zeytinim olarak hafızama kazımıştım.

Peki sizler hangi bölgedesiniz, sizin favori çeşidiniz hangisi ?

Afiyetle, sevgiyle,

Burcu